Naylon Fatura Kullanmak Suç mu? Sahte Fatura Nedeniyle Hapis Cezası ve Hukuki Sorumluluk

Ticari hayatta faturalar, mal ve hizmet alışverişlerinin kayıt altına alınmasını sağlayan en önemli belgelerdendir. Ancak bazı durumlarda gerçekte gerçekleşmeyen işlemler için fatura düzenlenmesi veya yapılan işlemlerin faturalara gerçeğe aykırı şekilde yansıtılması, ciddi hukuki sonuçlar doğurabilmektedir.

Halk arasında “naylon fatura” olarak bilinen bu belgeler, yalnızca vergi cezasına değil, belirli şartların oluşması hâlinde hapis cezasına da neden olabilmektedir.

Peki, bir işletmenin aldığı faturanın sonradan sahte olduğunun anlaşılması, işletme sahibinin mutlaka cezalandırılacağı anlamına mı gelir? Faturanın sahte olduğunu bilmeden kullanan kişi de suç işlemiş sayılır mı?

Bu soruların cevapları, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun (VUK) 359. maddesi ve ceza hukukunun temel ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Naylon Fatura Nedir?

Naylon fatura, günlük dilde gerçekte gerçekleşmeyen bir ticari işlem için düzenlenen faturaları ifade etmek amacıyla kullanılan bir kavramdır.

Örneğin bir işletmenin gerçekte hiçbir ürün satın almamasına rağmen başka bir şirketten mal almış gibi fatura temin etmesi, sahte belge düzenleme ve kullanma suçlarını gündeme getirebilir.

Ancak her gerçeğe aykırı fatura aynı hukuki kapsamda değerlendirilmez.

Vergi Usul Kanunu, bu belgeleri esas olarak ikiye ayırmaktadır:

• Sahte belge: Gerçekte herhangi bir mal veya hizmet alışverişi olmadığı hâlde, böyle bir işlem gerçekleşmiş gibi düzenlenen belgedir.
• Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge: Gerçek bir ticari işlem bulunmasına rağmen bu işlemin niteliğinin veya miktarının faturada gerçeğe aykırı gösterilmesidir.

Örneğin hiç satın alınmayan bir ürün için fatura düzenlenmesi sahte belge kapsamında değerlendirilebilirken, gerçekte 100 adet ürün teslim edildiği hâlde faturada 500 adet gösterilmesi muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge niteliğinde olabilir.

Bu ayrım, uygulanabilecek cezaların belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

Sahte Fatura Kullanmanın Cezası Nedir?

Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinde, sahte belge düzenlenmesi ve kullanılması vergi kaçakçılığı suçları arasında düzenlenmiştir.

Kanunda öngörülen hapis cezaları şu şekildedir:

Bu nedenle sahte fatura iddiası, yalnızca vergi dairesi tarafından uygulanabilecek mali yaptırımlardan ibaret değildir. Olayın niteliğine göre Cumhuriyet başsavcılığı tarafından soruşturma başlatılması ve ceza davası açılması da mümkündür.

Bununla birlikte, hakkında sahte fatura kullanıldığı iddiasıyla soruşturma başlatılan herkesin cezalandırılacağı düşünülmemelidir. Ceza sorumluluğunun doğabilmesi için suçun kanuni unsurlarının somut olayda gerçekleştiğinin ortaya konulması gerekir.

Sahte Olduğunu Bilmeden Fatura Kullanmak Suç mu?

Sahte belge kullanma suçlarında en önemli tartışmalardan biri, faturayı kullanan kişinin belgenin sahte olduğunu bilip bilmediğidir.

Bir işletme düşünelim. İşletme sahibi, başka bir firmadan ürün satın almış, ödemesini banka aracılığıyla gerçekleştirmiş ve kendisine düzenlenen faturayı muhasebe kayıtlarına işlemiştir.

Ancak ilerleyen dönemde faturayı düzenleyen şirket hakkında vergi incelemesi yapılmış ve bu şirketin sahte belge düzenlediği tespit edilmiştir.

Bu durumda faturayı kullanan işletme sahibi doğrudan suçlu kabul edilebilir mi?

Hayır. Faturayı düzenleyen şirket hakkında sahte belge tespiti bulunması, faturayı kullanan kişinin de mutlaka suç işlediğini göstermez.

Ceza hukukunda kural olarak kişinin yalnızca gerçekleştirdiği fiil değil, bu fiili hangi bilgi ve iradeyle gerçekleştirdiği de önemlidir.

Dolayısıyla sahte belge kullanma suçunda, belgenin sahte olduğunun belirlenmesinin yanında, kişinin bu durumu bilerek hareket edip etmediği de araştırılmalıdır.

Bir faturanın sahte olduğunun sonradan anlaşılması ile faturayı kullanan kişinin işlem tarihinde bu durumdan haberdar olması birbirinden farklıdır.

Sahte Fatura Davalarında Hangi Deliller Önemlidir?

Sahte fatura nedeniyle yürütülen ceza soruşturmalarında ticari ilişkinin gerçek olup olmadığının araştırılması büyük önem taşır.

Bu kapsamda özellikle banka dekontları, ödeme kayıtları, sevk irsaliyeleri, teslim tutanakları, stok kayıtları, ticari defterler ve taraflar arasındaki yazışmalar incelenebilir.

Örneğin bir işletmenin satın aldığı ürünlerin gerçekten teslim edildiğini, stoklarına girdiğini ve ticari faaliyetlerinde kullanıldığını gösteren belgeler, işlemin gerçekliğinin değerlendirilmesinde önemli rol oynayabilir.

Bununla birlikte yalnızca banka aracılığıyla ödeme yapılmış olması da faturanın gerçek bir ticari işleme dayandığını kesin olarak kanıtlamaz.

Mahkeme, tüm delilleri birlikte değerlendirerek hem faturanın gerçekliğini hem de sanığın suç işleme kastının bulunup bulunmadığını araştırmalıdır.

Şirket Sahibinin Her Faturadan Ceza Sorumluluğu Var mı?

Ticari işletmelerde faturaların düzenlenmesi, kaydedilmesi ve beyannamelere yansıtılması çoğu zaman farklı kişiler tarafından gerçekleştirilmektedir.

Şirket müdürleri, ortaklar, muhasebe çalışanları ve mali müşavirler bu süreçlerde farklı görevler üstlenebilir.

Ancak bir şirket adına sahte fatura kullanıldığının ileri sürülmesi, şirketle bağlantılı bütün kişilerin cezalandırılabileceği anlamına gelmez.

Ceza sorumluluğu şahsidir.

Bu nedenle şirket içerisinde hangi kişinin ilgili işlemi gerçekleştirdiği, belge hakkında ne bildiği ve suç teşkil eden fiile ne şekilde katıldığı somut delillerle ortaya konulmalıdır.

Yalnızca şirket ortağı veya müdürü olmak, tek başına sahte belge kullanma suçundan mahkûmiyet için yeterli kabul edilmemelidir.

Vergi Kaybı Olmasa Bile Hapis Cezası Verilebilir mi?

Sahte fatura suçlarıyla ilgili yaygın yanlış düşüncelerden biri, devletin herhangi bir vergi kaybına uğramaması hâlinde suçun oluşmayacağıdır.

Oysa Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinde düzenlenen sahte belge düzenleme ve kullanma suçlarının oluşması için her durumda ayrıca vergi kaybının gerçekleşmesi şart değildir.

Başka bir ifadeyle, vergi ziyaının bulunmaması tek başına ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Ancak bu durum, suçun diğer unsurlarının araştırılmasına engel değildir. Belgenin niteliği, kullanım şekli ve kişinin kastı ayrıca değerlendirilmelidir.

Hakkında Sahte Fatura Soruşturması Başlatılan Kişi Ne Yapmalı?

Sahte fatura iddiasıyla karşılaşan işletmelerin öncelikle hangi faturaların incelemeye konu edildiğini ve iddianın hangi tespitlere dayandığını belirlemesi önemlidir.

Özellikle ticari işlemin gerçekliğini ortaya koyabilecek belgelerin korunması, muhasebe kayıtlarının incelenmesi ve vergi inceleme raporundaki tespitlerin somut işlemlerle karşılaştırılması gerekir.

Ceza soruşturması başlamışsa, yalnızca vergi incelemesinde ortaya konulan değerlendirmelerle yetinilmemeli; suçun maddi ve manevi unsurları ceza hukuku yönünden de incelenmelidir.

Ayrıca somut olayın şartlarına göre Vergi Usul Kanunu'nda düzenlenen etkin pişmanlık ve diğer lehe hükümlerin uygulanma koşulları da değerlendirilmelidir.

Sonuç: Her Sahte Fatura İddiası Mahkûmiyet Anlamına Gelmez

Naylon fatura düzenlemek veya kullanmak, Türk hukukunda ciddi yaptırımlara bağlanmış fiillerdendir. Bununla birlikte sahte fatura iddiasıyla karşılaşan bir kişinin ceza sorumluluğu, yalnızca faturanın sahte olduğuna ilişkin bir tespitten hareketle belirlenemez.

Özellikle sahte belge kullanma suçunda, kişinin faturanın sahte olduğunu bilip bilmediği ve bu belgeyi hangi koşullarda kullandığı önem taşımaktadır.

Bu nedenle her olayın kendi koşulları içerisinde değerlendirilmesi, ticari ilişkinin gerçekliğinin araştırılması ve ceza sorumluluğunun somut delillere dayanılarak belirlenmesi gerekir.

Unutulmamalıdır ki bir faturanın sahte olması ile o faturayı kullanan kişinin suçlu olması aynı şey değildir.

TATAROĞLU Hukuk & Danışmanlık

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirmeler farklılık gösterebilir.